Kinderen in Zambia werken nog altijd in gevaarlijke mijnen

Koper en mangaan zijn belangrijke grondstoffen voor de energietransitie en technologische vooruitgang. Maar de winning ervan kent ook een keerzijde. Uit nieuw onderzoek van Terre des Hommes blijkt dat kinderen in Zambia nog altijd gevaarlijk werk verrichten in kleinschalige, informele mijnen.

Voor dit verkennende onderzoek spraken onderzoekers met vertegenwoordigers van onder meer de overheid, maatschappelijke organisaties en lokale gemeenschappen. Ook analyseerden zij bestaande gegevens en bezochten zij mijnbouwgebieden. Zo brachten ze in kaart waar en hoe kinderarbeid voorkomt en welke omstandigheden kinderen kwetsbaar maken.

Sommige kinderen zijn pas 10 jaar oud. Ze kruipen in nauwe mijnschachten om mineralen te verzamelen, dragen zware materialen naar de oppervlakte en helpen bij het sorteren en vervoeren van mineralen. Oudere tieners houden toezicht op jongere kinderen, vervoeren erts of staan op de uitkijk voor politie en beveiligers. Het is zwaar en gevaarlijk werk. Volgens de Zambiaanse wet is gevaarlijk werk, waaronder ondergrondse mijnbouw, verboden voor iedereen onder de 18 jaar.

Waarom werken kinderen in de mijnen?

Armoede speelt een belangrijke rol. Ook liggen scholen in deze gebieden ver van de mijnen, waardoor toegang tot onderwijs moeilijker is. Gezinnen hebben vaak weinig mogelijkheden om voldoende inkomen te verdienen. Vooral na het regenseizoen, wanneer er minder werk is in de landbouw, zoeken families naar extra inkomsten in de kleinschalige mijnbouw. Kinderen werken dan soms mee naast hun ouders en andere familieleden. Een emmer verzameld mangaan wordt voor ongeveer 10 Zambiaanse kwacha verkocht (45 eurocent).

Waar komen deze mineralen terecht?

De wereldwijde vraag naar mineralen voor de energietransitie groeit en Zambia wil zijn koperproductie sterk verhogen. Tegelijkertijd is het in de informele mijnbouw moeilijk te achterhalen waar mineralen precies vandaan komen.

Kleine mijnwerkers verkopen hun opbrengst aan handelaren en tussenpersonen, die mineralen van verschillende mijnen samenvoegen. Daardoor gaat informatie over de omstandigheden waaronder ze zijn gewonnen vaak verloren. Mineralen waarbij kinderarbeid een rol heeft gespeeld, kunnen zo ongemerkt in officiële exportstromen terechtkomen. Zambische mineralen vinden vervolgens hun weg naar internationale markten, waaronder Europa en Azië.

Kinderen beter beschermen

Zambia heeft wetten tegen kinderarbeid, maar de handhaving schiet tekort. Er zijn onder meer te weinig inspecteurs, instanties werken onvoldoende samen en economische noodzaak weegt voor gezinnen soms zwaarder dan de regels.

Hoeveel kinderen precies in de koper- en mangaanwinning werken, is nog niet bekend. Het onderzoek is verkennend: de resultaten geven een beeld van de problematiek, maar zijn niet representatief voor heel Zambia. Vervolgonderzoek is daarom nodig om de omvang van kinderarbeid beter vast te stellen.

Terre des Hommes pleit onder meer voor beter inzicht in de omvang en oorzaken van kinderarbeid, onderzoek naar de routes die mineralen afleggen, betere handhaving van bestaande regels en sterkere samenwerking tussen overheid, maatschappelijke organisaties, bedrijven en internationale organisaties.