Swatten: wat is het en hoe bescherm je je kind online?

Online gamen, sociale media en chatapps zijn voor veel kinderen en jongeren een belangrijk onderdeel van hun dagelijks leven. Ze maken er vrienden en spelen samen. Maar online contact kan ook omslaan in intimidatie. Bij extreme ruzies of bedreigingen online kunnen jongeren te maken krijgen met swatten. Wat is swatten precies, hoe komen daders aan privégegevens en wat kun je als ouder doen om je kind te beschermen?

Wat is swatten?

Bij swatten doet iemand opzettelijk een ernstige valse melding bij de politie of een andere hulpdienst. De dader doet bijvoorbeeld alsof er op het adres van het slachtoffer een gevaarlijke noodsituatie plaatsvindt, zoals een gijzeling of gewapende dreiging. Het doel is om hulpdiensten naar het slachtoffer te sturen en diegene daarmee bang te maken of te intimideren.

Voor het slachtoffer kan dat zeer ingrijpend zijn. Diegene kan onverwacht worden geconfronteerd met een arrestatieteam dat voor de deur staat en ervan uitgaat dat er daadwerkelijk sprake is van een ernstige noodsituatie.

De term swatten (of swatting) komt uit de Verenigde Staten en is afgeleid van SWAT: de zwaarbewapende politie-eenheden (Special Weapons and Tactics) die uitrukken bij acute dreigingen. De Nederlandse variant hiervan is het Aanhoudings- en Ondersteuningsteam van de DSI (Dienst Speciale Interventies).

Waarom kiezen daders voor swatten?

Swatten kan verschillende aanleidingen hebben. Het kan bijvoorbeeld worden ingezet uit wraak, na online pesten of na een conflict tijdens het gamen, op sociale media of in een online community. Het doel is meestal om een slachtoffer bang te maken, te intimideren of onder druk te zetten.

Het kan ook onderdeel zijn van breder online grensoverschrijdend gedrag. Een jongere kan bijvoorbeeld onder druk worden gezet om naaktbeelden te sturen. Wanneer diegene weigert, kan de ander proberen de druk op te voeren met bedreigingen, waaronder de dreiging om het slachtoffer te swatten. Daarom is het belangrijk om met kinderen te praten over online grenzen, relaties, seksualiteit en intimiteit. Door deze onderwerpen niet tot een taboe te maken, wordt het voor een kind makkelijker om hulp te vragen als er online iets gebeurt.

Ik weet waar je woont.

— Dader die dreigt met swatten

Hoe komen daders aan een adres?

Om hulpdiensten naar een slachtoffer te kunnen sturen, moet een dader weten wie of waar die persoon is. Daarvoor hoeft een kind niet zelf het volledige woonadres online te hebben gezet.

Verschillende stukjes informatie kunnen soms samen veel prijsgeven. Denk aan een voor- en achternaam, telefoonnummer, woonplaats, school, locatiegegevens, foto’s waarop de omgeving herkenbaar is of dezelfde gebruikersnaam op verschillende platforms. Soms vragen daders via groepsapps of sociale media of iemand weet waar het slachtoffer woont.

Wat kun je als ouder doen tegen swatten?

• Blijf betrokken bij wat je kind online meemaakt. Vraag regelmatig welke apps en games je kind gebruikt, met wie het contact heeft en wat het daar meemaakt. Online contact kan leuk en positief zijn, maar ook onzekerheid, ongemak of angst veroorzaken. Door interesse te tonen in de online leefwereld van je kind, wordt het makkelijker om ook vervelende ervaringen met je te delen.
• Praat op tijd over online veiligheid. Wacht niet tot er iets misgaat. Uit onderzoek weten we dat ouders vaak rond het twaalfde jaar of pas na een incident met hun kind over online veiligheid beginnen te praten, terwijl kinderen al veel eerder telefoons en tablets gebruiken. Begin het gesprek daarom op jonge leeftijd.
• Bespreek concrete situaties. Vraag bijvoorbeeld: wat doe je als iemand om een naaktfoto vraagt? Wat als iemand boos of dreigend reageert wanneer je nee zegt? Of als iemand beweert je naam, school of adres te kennen? Bespreek ook bij wie je kind terechtkan als het online wordt bedreigd.
• Praat over persoonlijke informatie. Bespreek welke gegevens je kind beter niet openbaar kan delen. Denk aan een volledige naam, telefoonnummer, woonplaats, sportclub, school of locatie. Let ook op foto’s: die kunnen onbedoeld informatie prijsgeven over waar je kind woont, naar school gaat of regelmatig komt.
• Maak seksualiteit en online grenzen bespreekbaar. Zorg dat je kind weet dat het bij je terechtkan als iemand om naaktbeelden vraagt, seksuele opmerkingen maakt, dreigt of andere grenzen overschrijdt. Maak duidelijk dat je kind ook om hulp kan vragen als het al een naaktbeeld heeft gedeeld. Door relaties, seksualiteit en intimiteit bespreekbaar te maken, wordt de drempel om hulp te vragen lager.
• Neem bedreigingen serieus. Dreigt iemand je kind te swatten, persoonlijke gegevens openbaar te maken of op een andere manier schade toe te brengen? Verwijder berichten dan niet meteen. Bewaar berichten, gebruikersnamen en andere relevante informatie. Blokkeer en rapporteer het account waar nodig en overweeg bij een concrete dreiging of contact met de politie nodig is.

Maak de apps en games van je kind veiliger

Naast het gesprek met je kind kun je ook praktisch aan de slag met online privacy. Kijk daarom samen naar de privacyinstellingen van de apps en games die je kind gebruikt. Wie kan het profiel bekijken? Wie kan berichten sturen? Welke persoonlijke informatie is zichtbaar? En kunnen onbekenden via een game of voicechat contact opnemen?

De mogelijkheden verschillen per platform. Daarom hebben we voor populaire apps en games als WhatsApp, Instagram, Roblox, Fortnite en Discord op een rij gezet welke privacy- en ouderlijk-toezichtinstellingen je kunt aanpassen. Zo kun je samen met je kind de belangrijkste instellingen nalopen en de online omgeving veiliger maken.

Bekijk onze handleiding voor ouderlijk toezicht en privacyinstellingen in populaire apps en games.